Από νεαρής ηλικίας μού άρεσε η ρήση του αρχαίου Έλληνα κωμικού ποιητή Μενάνδρου, του 4ον αιώνα π.Χ. :«Χάριν λαβών μέμνησο και δους επιλαθού».

Αν δεχτείς μια χάρη, να τη θυμάσαι, και αν δώσεις, ξέχασέ την.

Απόψε που γράφω αυτό το κείμενο θυμάμαι μια μεγάλη προσφορά-χάρη που μου έκανε μια οικογένεια στην Αθήνα, στα πρώτα χρόνια της προσφυγιάς μας. Πριν από ένα χρόνο, στις 24 Νοεμβρίου 2019, έφυγε για την άλλη ζωή σε ηλικία 79 χρονών μια κυρία που για μένα ήταν μια μεγάλη αδελφή, ένας άγγελος αληθινός, ένας άνθρωπος της προσφοράς και της αγάπης. Η Ρένα Παπαδοπούλου-Χατζοπούλου, καθηγήτρια Γαλλικών και γυμνασιάρχης.

Σήμερα της κάναμε το μνημόσυνό της. Προσευχηθήκαμε για την ψυχή της. Ξέρω ότι ησύχασε από πολλά βάσανα που την ταλαιπώρησαν. Μια γυναίκα που όλα στη ζωή της της ήρθαν πολύ βολικά, υπέφερε πολύ τα τελευταία χρόνια με την υγεία της. Αυτό το έλεγε ως εμπειρία ζωής, ότι δηλαδή όλοι στη ζωή πρέπει να δοκιμαστούμε, άλλος πιο πριν και άλλος πιο ύστερα.

Ας πάμε πίσω στο 1974. Πρόσφυγες οι δικοί μου στη Λευκωσία και εγώ φοιτήτρια στην Αθήνα. Ο πατέρας μου περήφανος, όπως και πολλοί άλλοι πρόσφυγες, δεν πήγαινε να πάρει πράγματα από τη Μέριμνα. Ντρεπόταν. Το θεωρούσε τόσο εξευτελιστικό, άνθρωποι νοικοκυραίοι να καταντούν σε αυτή τη θέση του επαίτη, όπως έλεγε.

Μια καλή μας φίλη, βρήκε ένα ωραίο σακάκι και του το έφερε. Δεν του έκανε, αλλά στην τσέπη του σακακιού βρήκε μια κάρτα η οποία έγραφε:

Γεώργιος Χατζόπουλος

Τμηματάρχης ΟΤΕ

Πεστών 8

Κυψέλη

Αθήνα

Και πιο κάτω ένα υστερόγραφο:

Γράψτε μας περισσότερες ανάγκες σας.

Ο πατέρας μου, μόλις διάβασε τη διεύθυνση και είδε ότι έμεναν στην Κυψέλη, αποφάσισε να του γράψει. Λίγο πιο πάνω, στην οδό Κερκύρας 120, είχαμε έναν ενοικιαστή, τον καθηγητή Φυσικής Παναγιώτη Ζαζάνη, ο οποίος εργάστηκε στο Λευκόνοικο και στην Αμμόχωστο, και φιλοξένησε τον πατέρα μου στην Αθήνα. Έτσι, έγραψε στον κ. Χατζόπουλο και τον ευχαρίστησε για την προθυμία του να βοηθήσει, αλλά του ανέφερε ότι δεν είχαν ανάγκες, όμως, η κόρη του σπουδάζει στην Αθήνα και θα ήθελε να τη γνωρίσουν. Έτσι, τους τηλεφώνησα και γνωριστήκαμε λίγο πριν από τα Χριστούγεννα του 1974. Αμέσως, δεθήκαμε. Τα δυο κοριτσάκια τους δεν ξεκολλούσαν από κοντά μου. Ένιωσα ότι βρήκα ένα σπιτικό. Ο πατέρας μου έφυγε στις 12 Μαρτίου του 1975. Λες και πριν φύγει, φρόντισε για το ευ ζην μου.

Με κάλεσαν στο σπίτι τους τα Χριστούγεννα. Αντί στο αντίσκηνο που έκαναν οι πιο πολλοί πρόσφυγές μας τα Χριστούγεννα, εγώ μαζί τους πέρασα υπέροχα. Με τον καιρό γίναμε οικογένεια. Και γι’ αυτό τους ευγνωμονώ. Μαζί τους σαν να ξεχνούσα όλα τα βάσανα της προσφυγιάς. Μαζί τους ζούσα ζωή παραμυθένια, άνετη, όπως ήμουν μαθημένη.

Η καλή μου φίλη Ρένα έστειλε και πολλά προικιά στη μητέρα μου ταχυδρομικώς. Για πολλά χρόνια είχαμε τα σεντόνια της και τις πετσέτες της. Η μητέρα μου συνέχεια της έβαζε ευχές για το καλό που είδαμε από αυτούς τους ανθρώπους. Από το 1974 μέχρι το 2019 που πέθανε η καλή μου φίλη Ρένα,(ο σύζυγός της, με καταγωγή από την Πόλη, πέθανε ένα χρόνο πριν), ήταν η οικογένειά μου, το αποκούμπι μου, οι πιο αγαπημένοι μου άνθρωποι για τους οποίους νιώθω τόση μεγάλη αγάπη και ευγνωμοσύνη. Ήταν η οικογένειά μου στην Αθήνα. Τα τελευταία χρόνια με σύστηναν ως τη μεγάλη τους κόρη. Είμαι τόσο περήφανη γι’ αυτούς τους ανθρώπους από τους οποίους πήρα τόσα πολλά. Σήμερα οικογένειά μου είναι οι δυο της κόρες.

Όμως, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι άνοιξαν το σπίτι τους και την καρδιά τους και με έβαλαν μέσα. Και αυτοί πρόσφυγες από τη Μικρασία και την Πόλη ήταν. Ο πατέρας της μ. Ρένας ήταν από το Κουσάνταση, τη Νέα Έφεσο, απέναντι από τη Σάμο. Ο πατέρας του χάθηκε, και αυτός δεκαπέντε χρόνων φτάνει στην Ελλάδα μόνος του, όπου συνεχώς άκουγε να τον αποκαλούν τουρκόσπορο. Η μάνα και η αδελφή του βρέθηκαν αλλού.

Κάποια στιγμή συναντήθηκαν, τους έδωσαν μια παράγκα στο Πολύγωνο, κοντά στην παλιά Σχολή Ευελπίδων, και εκεί όλοι δούλευαν μέρα-νύκτα για να ζήσουν.

Ο παππούς Στέφανος, έξυπνος, ευφυής και δραστήριος, πέρασε από τους πρώτους το 1926 στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών. Έγινε σπουδαίος φιλόλογος. Στη θέση της προσφυγικής παράγκας έκτισε το σπίτι του και έζησε με τη γυναίκα του Πηνελόπη από το Πλωμάρι της Λέσβου. Αυτός ο παππούς ήταν το πρότυπό μας. Από αυτόν αντλούσαμε κουράγιο στην προσφυγιά. Αυτός μας εμψύχωνε. Ένας άνθρωπος με μεγαλείο ψυχής.

Έτσι, ενώθηκε η προσφυγιά της Μικρασίας, της Πόλης και της Κύπρου. Αιωνία η μνήμη όλων αυτών των ανθρώπων που η προσφυγιά μάς ένωσε με ακατάλυτους δεσμούς αγάπης και αδελφοσύνης. Η ευγνωμοσύνη μου σ’ αυτούς είναι αιώνια.

Η Δήμαρχος Λευκονοίκου ανοίγει την καρδιά της και μιλά με πάθος για το Λευκόνοικο . Πιστεύει ότι ανθρωπίνως είναι δύσκολο να λυθεί το κυπριακό και πως αποτελεί  μια υπόθεση με πολλούς σκοπέλους . Όμως  πρόσθεσε “Τα αδύνατα παρά ανθρώποις , δυνατά παρά τω Θεώ εστίν“»

Τι σημαίνει για σας το Λευκόνοικο;

Aγάπη, έρωτας μεγάλος πάθος και πόνος ψυχής. Λαχτάρα…

Είναι εφικτή η επιστροφή πώς την βλέπετε . Έχουν περάσει τόσα χρόνια και λένει ότι το κυπριακό έκλεισε. Yπάρχει μια φράση του Ντεκτάς που λέει πως το κυπριακό έκλεισε το 1974 . Για τους πρόσφυγες έχει κλείσει;

Όχι. Οι πρόσφυγες πεθαίνουν με τον πόνο της επιστροφής. Δεν έχει κλείσει ούτε για μας , ούτε για τους μεγαλύτερους οι μεγαλύτεροι  λένε τι κρίμα που θα με φάει το  ξένο χώμα  . Θέλουν να ταφούν στον Λευκόνοικο. Στο χώμα μας στα κοιμητήρια μας,  στους τάφους των προγόνων μας, στα σχολεία μας στις γειτονιές μας στα χρώματα και τα αρώματα. Εκεί μεγ αλώσαμε , εκεί είναι οι ρίζες μας , εκεί είναι οι μνήμες μας. Μπορεί να μαςτα  πήραν όλα αλλά τις μνήμες δεν μας τις πήραν. Αυτές είναι στον ύπνο και στον ξύπνιο μας. Με αυτές ξεχνούμε και με αυτές κοιμούμαστε το βράδυ. Όσους φίλους και να κάναμε οι φίλοι του Λευκονίκου είναι οι πραγματικοί φίλοι. Όσους γείτονες και να έχουμε οι γείτονες μας είναι οι γείτονες του Λευκονοίκου. Βεβαίως είναι εφικτή η επιστροφή. Εγώ πιστεύω και στον Θεό και πιστεύω ότι ο Θεός είναι Θεός δικαιοσύνης. Και ως Θεός δικαιοσύνης θα κάνει το θαύμα του. Ως τώρα μιλούνε οι δυνατοί της γής, ο Θεός δεν μίλησε ακόμα. Και αν οι άνθρωποι έχουμε τα σχέδια μας και κάνουμε σχέδια πόσο μάλλον ο Θεός. Ο Θεός έχει τα σχέδια του ξέρει την ώρα και όταν έρθει η ώρα θα μας βοηθήσει. Εγώ πιστεύω ότι ανθρωπίνως είναι δύσκολο να λυθεί το κυπριακό.Είναι μια υπόθεση με πολλούς σκοπέλους. Όμως  “Τα αδύνατα παρά ανθρώποις , δυνατά παρά τω Θεώ εστίν “»

Όταν έρθει η ώρα η κατάλληλη ώρα  θα είναι πολύ εύκολο. Άλλωστε έχουν μιλήσει πάρα πολλοί. Άγιοι άνθρωποι του Θεού.

Ο προσφυγικός κόσμος είναι διαμελισμένος και αυτό είναι ένα μεγάλο μειονέκτημα , ανοικτή πληγή …

Όντως το μέγιστο πρόβλημα των προσφύγων είναι ότι είναι διαμελισμένοι.  Μόνοι μας είμαστε μια μεγάλη γροθιά , μια μεγάλη δύναμη αλλά δυστυχώς υπάρχουν τα κόμματα,είμαστε όλοι στα διάφορα κόμματα. Δυστυχώς μας σκόρπισαν και διέλυσαν το κοινωνικό ιστό της κάθε κοινότητας , και των πόλεων μας. Μήπως αυτός ήταν ο στόχος ;Ήταν ο στόχος  για να ξεχάσουμε ήταν ο στόχος για να μην είμαστε όλοι μαζί και είμαστε ομάδα πίεσης ; Όμως, δυστυχώς δεν ακούγεται η φωνή του  προσφυγικού κόσμου, κανείς δεν μας λαμβάνει υπόψη και δυστυχώς ο μακαρίτης ο Γαλανός έφυγε που ήταν  φωνή των προσφύγων. Δεν υπάρχει άλλος άνθρωπος σαν τον Αλέξη Γαλανό. Ήταν ο σημαιοφόρος των προσφύγων. Με μια βαλίτσα γύρισε όλη την Ευρώπη και όλη την Αμερική. Και μιλούσε για την Αμμόχωστο, για τα κατεχόμενα μας και για την αδικία που έγινε με την σύληση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, για τους αγνοουμένους μας και για την καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Πιστεύω ότι ο Αλέξης Γαλανός που ήταν και πρόεδρος μας , εγώ τον πρόλαβα τρία χρόνια πέθανε με αυτό τον καημό. Και όταν βλέπει πως η μόνη μας έννοια στην Κύπρο είναι πως θα αναπτύξουμε τις καυκάλες της υπόλοιπης Κύπρου και δεν μας νοιάζει για τον πρόσφυγα που είναι στους συνοικισμούς και υποφέρει. Δεν μας νοιάζει για τον πρόσφυγα που  δεν έχει ένα κομμάτι γης να δώσει στο παιδί του για να κτίσει μέσα. Ένα κομμάτι γης να δώσει στο παιδί του και να κάνει μια δουλειά που το παιδί του δεν μπορεί να επιβιώσει. Ακούω πολλούς που μου λένε ότι δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα και δεν μπορούν να επιβιώσουν γιατί είναι ακριβά όλα.

Ο πρόσφυγας είναι σήμερα στην χειρίστη περίπτωση μετά το 1974. Περάσαμε την οικονομική κρίση και τώρα ήρθε η κρίση της πανδημίας. Ποιοι την πληρώνουν οι πιο αδύναμοι και οι πιο αδύναμοι δεν έχουν που να κλείνουν την κεφαλή τους. Εμείς είμαστε νεόπτωχοι. Εμείς είχαμε οι πιο πολλοί,  μεγάλες περιουσίες, σπίτια. Οι γονείς μας και  οι πρόγονοι μας δούλεψαν και μας άφησαν πάρα πολλά για να μπορούμε να επιβιώνουμε και να ζούμε καλά και εμείς και τα παιδιά και τα εγγόνια μας. Σήμερα εμείς που σπουδάσαμε που μορφωθήκαμε και κάποιοι που κάναν δικές τους δουλειές περνούν καλά. Ζουν αξιοπρεπώς. Οι άλλοι όμως βλέπουν τις περιουσίες τους να ανεβαίνουν να ανεβαίνουν και είναι περιουσίες σε βάρος των προσφύγων. Που είναι η προσφυγική πολιτική.

Το περιουσιακό πιστεύεται ότι είναι συστατικό για τη λύση του κυπριακού ;

 Nαι . Βέβαια για μένα και για όλους μας πρώτα είναι το συναισθηματικό κομμάτι. Είναι η ψυχή μας που λαχταρά να πάει πίσω. Όσο ζούμε απ’ εδώ είμαστε ξένοι. Δεν πρόκειται να ριζώσουμε.

Ένα μήνυμα για την προσπάθεια που κάναμε από αυτή την ιστοσελίδα  για το προσφυγικό;

Ήταν κάτι που χρειαζόταν. Σας συγχαίρω γιατί κάνατε αυτό το βήμα. Θα είναι χαρά  για όλους τους προσφυγικούς Δήμους και για όλες  τις προσφυγικές κοινότητες .  Εμείς ως προσφυγικοί Δήμοι και αν ακουγόμαστε κάπως οι προσφυγικές κοινότητες δεν ακούγονται καθόλου. Και αυτό είναι ένα βήμα για να ακουστούν οι πρόσφυγες και τα προβλήματα των προσφύγων. Νάσαι καλά .Καλή επιτυχία…Ο Άγιος Μάμας της Μόρφου να σας  βοηθήσει.

Ο απόγονος του Δρ. Ιχσάν Αλή, Αλέξανδρος, μας εξιστορεί τη ζωή του ιατρού, τονίζοντας πως μοναδικός του στόχος ήταν πάντα η ειρηνική συμβίωση των δυο κοινοτήτων. Μας αναφέρει ότι ασπάστηκε τον Χριστιανισμό, και ακολουθεί πιστά τις αρχές, που διδάχθηκε από τον παππού του.

Στο pentadaktylos.online, μίλησε ο απόγονος του Ιχσαν Αλή, Αλέξανδρος, του Τουρκοκύπριου γιατρού, δηλαδή, ο οποίος αγωνίστηκε σ’ όλη του τη ζωή για την ισοπολιτεία, τη δημοκρατία και την ανεξαρτησία στην Κύπρο.

Όπως μας ανέφερε ο Αλέξανδρος Αλή, ο Δρ .Ιχσάν Αλή ήταν αδερφός του παππού του, δηλώντας ιδιαίτερα περήφανος για αυτό, όπως και ολόκληρη η οικογένεια, η οποία ζει στην Πάφο, και ακολουθεί πιστά τις αρχές που διδάχθηκε από τον ιατρό.

Ως απόγονος του Δρ.Ιχσάν Αλή, ο Αλέξανδρος, θεωρείται ο καταλληλότερος για να μας εξιστορήσει τη ζωή του ιατρού, τονίζοντας τα όσα πέρασε, αλλά και τους αγώνες του, αφού αφοσιώθηκε στην επίλυση των προβλημάτων της τουρκοκυπριακής κοινότητας, ενώ μοναδικός του στόχος ήταν πάντα η ειρηνική συμβίωση των δυο κοινοτήτων.

Αξίζει να αναφέρουμε πως ο Αλέξανδρος, κατά τη συνομιλία μας, αναφέρθηκε και στη δική του επιλογή, αφού ως Τουρκοκύπριος ασπάστηκε τον χριστιανισμό και βαφτίστηκε, ακολουθώντας με πιστή ευλάβεια, πια, τα όσα διδάσκει η θρησκεία μας, αλλά και τα όσα έμαθε από τον παππού του, με όραμα του να δει και αυτός την Κύπρο ενωμένη.

«Μετά την Ιατρική Σχολή, εγκαταστάθηκε στην Πάφο»

Ο Δρ.Ιχσάν Αλή γεννήθηκε στα Βρέτσια της επαρχίας Πάφου το 1904 και για αυτό θεωρείται Παφίτης. «Ο παππούς μου, έμαθε τα πρώτα γράμματα κοντά στον πατέρα του που ήταν δάσκαλος του δημοτικού σχολείου του χωριού και που ήταν από τους πρώτους που εγκατέλειψε το «φέσι» μετά τις κεμαλικές αλλαγές στην Τουρκία. Τέλειωσε το γυμνάσιο στην Πάφο και το Τουρκικό Λύκειο Λευκωσίας. Η αγάπη του για τα γράμματα και την επιστήμη τον οδήγησαν στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης και αργότερα στη Γενεύη, όπου συνέχισε και συμπλήρωσε τις σπουδές του».

Αξίζει, επίσης, να αναφέρουμε πως, σύμφωνα με τον απόγονο του, παρόλο που του δόθηκε η ευκαιρία να εγκατασταθεί στη Γενεύη, θεώρησε καθήκον του να επιστρέψει και να υπηρετήσει την Κύπρο και έτσι, λοιπόν, βρέθηκε πίσω στην Πάφο το 1934, όπου άρχισε να ασκεί το ιατρικό επάγγελμα, ενώ η ενασχόληση του με τα κοινά ήταν έντονη.

«Αφοσιώθηκε στα προβλήματα της τουρκοκυπριακής κοινότητας»

Κατά τη συνομιλία μας, ο Αλέξανδρος τόνισε πως ο Δρ. Ισχάν Αλή είχε καθημερινή επαφή με το λαό, ενώ το ενδιαφέρον του για τα προβλήματα της Τουρκοκυπριακής κοινότητας ήταν ασταμάτητο και αγνό, ενώ ήταν αυτό που κέρδισε από τα πρώτα κιόλας χρόνια την εμπιστοσύνη και την αγάπη του λαού.

«Ο παππούς μου, ασχολήθηκε με όλες τις ανάγκες και τα προβλήματα της τουρκοκυπριακής κοινότητας και συμμετείχε ενεργά σε όλες τις κοινωνικοπολιτικές δραστηριότητές της. Πολύ σύντομα, κατόπιν λαϊκής απαίτησης, ανέλαβε την προεδρία διαφόρων συλλόγων.

Ίδρυσε τον Τουρκοκυπριακό Μορφωτικό Σύλλογο Πάφου και εξασφάλισε σε πολλούς άπορους Τουρκοκύπριους νέους τα μέσα για γυμνασιακές σπουδές. Βοήθησε πολλούς μέσω του Συνεργατισμού και διαφόρων συνδέσμων να αποκτήσουν δουλειά και δική τους στέγη.

Όταν ήταν Πρόεδρος της Εφορείας Τουρκοκυπριακών Εκπαιδευτηρίων Πάφου, φρόντισε για την ανέγερση νέων σχολείων και του Τουρκικού Λυκείου Πάφου. Υπήρξε Δημοτικός Σύμβουλος του Δήμου Πάφου για πέντε χρόνια», συμπλήρωσε».

«Στόχος του ήταν η ειρηνική συμβίωση των δυο κοινοτήτων»

Ο ιατρός υπήρξε για πολλά στενός συνεργάτης, πολιτικός σύμβουλος και φίλος του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ’, επισημαίνοντας πως ήταν ένας πραγματικός Κύπριος, που εργάστηκε σκληρά για να διατηρήσει η Κύπρος την ανεξαρτησία της.

«Πρέπει να σημειώσουμε πως αγωνίστηκε εναντίον του διαχωρισμού των δυο κοινοτήτων και της διχοτόμησης της Κύπρου. Ως εκ τούτου, διαφώνησε με τις συνθήκες Ζυρίχης-Λονδίνου. Δεν συμφωνούσε με τις πρόνοιες για χωριστά δημαρχεία, χωριστά δικαστήρια και τη μόνιμη παρουσία στην Κύπρο ελληνικών και τουρκικών στρατιωτικών αποσπασμάτων.

Ήταν επίσης αντίθετος με τις συνθήκες εγγυήσεως που έδιναν στις τρεις εγγυήτριες δυνάμεις το δικαίωμα επέμβασης και για αυτό λειτουργούσε πάντα υπέρ των δημοκρατικών θεσμών μέχρι τέλους».

«Ο Δρ.Ιχσάν Αλή ήταν ανθρωπιστής…»

Συνεχίζοντας, ο Αλέξανδρος επισήμανε πως ο πάνω απ’ όλα, ο Δρ.Ιχσάν Αλή ήταν ανθρωπιστής. «Ουδέποτε διαχώριζε τους ανθρώπους με βάση τη φυλή, τη θρησκεία ή το χρώμα. Υπερασπιζόταν πάντα την ισότητα και ήταν εναντίον οποιωνδήποτε διακρίσεων».

Παράλληλα, μας ανέφερε πως οι απόψεις του Δρ.Ιχσάν Αλή ήταν και είναι επίκαιρες. «Οι αρχές που πάντα διακήρυσσε και που καθόρισαν τη ζωή και την πολιτεία του είναι διαχρονικές, έστω και αν έχουν περάσει πολλά χρόνια από το θάνατο του και πολλά πράγματα έχουν αλλάξει. Όποιες και να είναι οι πρόνοιες των συμφωνιών που θα συνομολογηθούν μεταξύ των δυο κοινοτήτων, θα πρέπει οι δυο κοινότητες να συμβιώνουν ειρηνικά, να υπάρχει πραγματική Δημοκρατία και Ανεξαρτησία για διασφάλιση και συνέχιση της Κυπριακής Δημοκρατίας.»

«Οι αρχές του παππού θα με ακολουθούν πάντα»

Για τα όσα έμαθε από τον παππού του και τη ζωή του, μίλησε, επίσης ο Αλέξανδρος, αφού δηλώνει ότι επιθυμεί διακαώς την ανεξαρτησία της Κύπρου, ενώ διαφωνεί κάθετα με το διαχωρισμό των δύο κοινοτήτων.

«Εγώ μεγάλωσα στην Πάφο και θα συνεχίσω να ζω εδώ. Ασπάστηκα τον Χριστιανισμό, και ακολουθώ πιστά τις αρχές, που διδάχθηκα από τον παππού μου.

Όραμα μου και μένα, όπως και του Δρ.Ιχσάν Αλή, είναι η ειρηνική συμβίωση Τουρκοκύπριων και Ελληνοκυπρίων, ενώ επιθυμία μου είναι να δω την Κύπρο ενωμένη», κατέληξε ο Αλέξανδρος.