Οι ημέρες 1–14 Αυγούστου δεν είναι απλώς η «αναμονή» του Δεκαπενταύγουστου. Αποτελούν μια ολόκληρη περίοδο με θρησκευτικά, οικογενειακά, κοινωνικά και λαογραφικά έθιμα, πολλά από τα οποία διατηρούνται μέχρι σήμερα.
1. Η περίοδος της Παναγίας – από την 1η Αυγούστου
Στην Ορθόδοξη παράδοση, από την 1η μέχρι και τις 14 Αυγούστου πραγματοποιείται η Νηστεία του Δεκαπενταύγουστου, αφιερωμένη στην Παναγία. Η Εκκλησία της Κύπρου αναφέρει ότι πρόκειται για περίοδο προετοιμασίας για την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Στην κυπριακή κοινωνία η περίοδος αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία. Δεν ήταν απλώς θέμα διατροφής. Συνδεόταν με:
- προσευχή,
- εγκράτεια,
- εκκλησιασμό,
- εξομολόγηση,
- προετοιμασία για τη μεγάλη γιορτή,
- και εκπλήρωση ταμάτων προς την Παναγία.
Έτσι δημιουργήθηκε αυτό που πολλοί Κύπριοι αποκαλούν «δεκαπενθήμερο της Παναγίας».
2. Οι Παρακλήσεις της Παναγίας
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία των ημερών πριν από τον Δεκαπενταύγουστο είναι οι Παρακλήσεις.
Τα απογεύματα οι πιστοί συγκεντρώνονται στις εκκλησίες και ψάλλεται ο Παρακλητικός Κανόνας προς την Παναγία. Η Εκκλησία της Κύπρου αναφέρει ότι η περίοδος αυτή είναι ιδιαίτερα κατανυκτική και ότι ο Μεγάλος Παρακλητικός Κανόνας χρησιμοποιείται ειδικά κατά τη Νηστεία του Δεκαπενταύγουστου.
Στην κυπριακή παράδοση η Παναγία δεν θεωρείται μόνο το κεντρικό πρόσωπο της γιορτής. Είναι η μητέρα στην οποία ο άνθρωπος προστρέχει όταν έχει ανάγκη.
Η φράση:
«Παναγία μου, βοήθα»
έγινε σχεδόν χαρακτηριστική έκφραση της κυπριακής λαϊκής παράδοσης.
3. Τα τάματα
Ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της λαϊκής ευσέβειας είναι το τάμα.
Ένας άνθρωπος μπορούσε να κάνει μια υπόσχεση στην Παναγία για κάτι που επιθυμούσε ή για κάτι που είχε ήδη συμβεί:
- για την υγεία ενός παιδιού,
- για έναν άρρωστο,
- για να επιστρέψει κάποιος από ταξίδι,
- για να ξεπεραστεί μια δύσκολη κατάσταση,
- για την οικογένεια.
Όταν εκπληρωνόταν η επιθυμία, ο άνθρωπος πήγαινε στην εκκλησία και εκπλήρωνε το τάμα του.
Το τάμα μπορούσε να είναι κερί, πρόσφορο, άρτος, λάδι ή άλλο αφιέρωμα.
4. Το «κερί της Παναγίας»
Το κερί έχει ιδιαίτερη θέση στην κυπριακή παράδοση.
Πριν από τον Δεκαπενταύγουστο οι άνθρωποι πήγαιναν στην εκκλησία με σκοπό να ανάψουν κερί και να προσευχηθούν.
Ιδιαίτερα οι γυναίκες είχαν έναν πολύ σημαντικό ρόλο στη διατήρηση αυτής της παράδοσης. Η λαογραφική καταγραφή για τον Δεκαπενταύγουστο στην Κύπρο τονίζει τη βαθιά σχέση της Παναγίας με τις γυναίκες και ιδιαίτερα με τις οικογένειες που είχαν βιώσει απώλειες και δυσκολίες.
5. Η 6η Αυγούστου – η Μεταμόρφωση
Η 6η Αυγούστου αποτελεί σημαντικό σταθμό μέσα στη νηστεία.
Παρόλο που συνεχίζεται η Νηστεία του Δεκαπενταύγουστου, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση την ημέρα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος επιτρέπεται η κατάλυση ιχθύος.
Στην Κύπρο, όμως, η ημέρα είχε και έντονο αγροτικό χαρακτήρα.
Η περίοδος του Αυγούστου ήταν περίοδος καρποφορίας, τρύγου που πλησίαζε και συγκομιδής.
Έτσι η θρησκευτική ζωή συνδεόταν άμεσα με τον αγροτικό κύκλο.
6. Τα σταφύλια και τα πρώτα προϊόντα της γης
Η κυπριακή παράδοση έχει έναν πολύ ισχυρό δεσμό με τη γη.
Τον Αύγουστο υπήρχαν:
🍇 σταφύλια
🍉 καρπούζια
🍈 πεπόνια
🍅 καλοκαιρινά λαχανικά
🌾 όσπρια και άλλα γεωργικά προϊόντα.
Η περίοδος του Δεκαπενταύγουστου ήταν επομένως και περίοδος ευχαριστίας για τους καρπούς της γης.
Αυτό φαίνεται ιδιαίτερα στα χωριά όπου τα πανηγύρια συνδέθηκαν με την ανταλλαγή και πώληση γεωργικών προϊόντων. Τα παραδοσιακά πανηγύρια δεν ήταν μόνο θρησκευτικές εκδηλώσεις αλλά και κοινωνικές και εμπορικές συγκεντρώσεις.
7. Οι άρτοι της Παναγίας
Ένα από τα πιο όμορφα κυπριακά έθιμα είναι η παρασκευή άρτων.
Οι γυναίκες του σπιτιού ζύμωναν τους άρτους και τους πήγαιναν στην εκκλησία.
Η παράδοση αυτή συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με καταγραφή του ΚΥΠΕ, οι ναοί γεμίζουν με εκατοντάδες χειροποίητους άρτους, ενώ οι νοικοκυρές μεταφέρουν από το προηγούμενο βράδυ τους άρτους που έχουν ζυμώσει για να «κάμουν γιορτή της Παναγίας».
Αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον λαογραφικά, γιατί ο άρτος δεν είναι απλώς ένα φαγητό.
Είναι:
προσφορά → ευχαριστία → προσευχή → οικογένεια → κοινότητα.
8. Η παραμονή – 14 Αυγούστου
Η 14η Αυγούστου είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική ημέρα προετοιμασίας.
Στα χωριά παλαιότερα το σπίτι έμπαινε σε κατάσταση «γιορτής».
Γίνονταν:
- καθαρισμός του σπιτιού,
- προετοιμασία φαγητών,
- ζύμωμα ψωμιών και άρτων,
- προετοιμασία για την επίσκεψη συγγενών,
- τακτοποίηση του σπιτιού και της αυλής,
- προετοιμασία για τον εκκλησιασμό.
Και βέβαια η μεγάλη προετοιμασία ήταν η μετάβαση στην εκκλησία ή στο μοναστήρι.
9. Τα πανηγύρια ξεκινούν πριν από τις 15 Αυγούστου
Δεν περιμένουν όλες οι κοινότητες την ίδια την 15η Αυγούστου.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Παναγιά της Πάφου, όπου πραγματοποιείται μεγάλο θρησκευτικό πανηγύρι στις 14 Αυγούστου.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το πανηγύρι της Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας στην Κάτω Δευτερά, το οποίο ξεκινά από τις 7 Αυγούστου, με Εσπερινό και λιτάνευση της εικόνας.
Άρα στην Κύπρο ο Δεκαπενταύγουστος δεν είναι μία μόνο ημέρα.
Είναι περισσότερο ένα πανηγυρικό δεκαπενθήμερο.
10. Η επιστροφή των αποδήμων στα χωριά
Αυτό είναι ένα από τα πιο όμορφα κοινωνικά έθιμα που επιβιώνουν μέχρι σήμερα.
Τον Δεκαπενταύγουστο πολλοί Κύπριοι που ζουν στις πόλεις ή στο εξωτερικό επιστρέφουν στα χωριά τους.
Για πολλές οικογένειες ήταν και παραμένει μια ευκαιρία να συναντηθούν:
παππούδες – παιδιά – εγγόνια – συγγενείς – φίλοι.
Ο Δεκαπενταύγουστος λειτουργεί έτσι ως μια μικρή «γιορτή επιστροφής στο χωριό».
Στην επαρχία Πάφου, για παράδειγμα, οι εκδηλώσεις του Δεκαπενταύγουστου προσελκύουν κατοίκους των πόλεων, απόδημους και επισκέπτες.
11. Το φαγητό και το τραπέζι
Μετά την ολοκλήρωση της νηστείας, η γιορτή περνά από την εκκλησία στο σπίτι.
Η οικογένεια συγκεντρώνεται γύρω από το τραπέζι.
Η παράδοση περιλαμβάνει πλούσιο οικογενειακό τραπέζι και στη συνέχεια το χωριό μετατρέπεται σε χώρο γιορτής.
Η λαογραφική καταγραφή αναφέρει χαρακτηριστικά ότι το μεσημέρι του Δεκαπενταύγουστου στήνεται οικογενειακό γλέντι και το απόγευμα αρχίζει το πανηγύρι.
Στις σύγχρονες εκδηλώσεις της κυπριακής υπαίθρου αναβιώνουν επίσης παραδοσιακές παρασκευές όπως:
- ππαλουζές
- ρέσι
- παραδοσιακό ψωμί
- άλλα κυπριακά εδέσματα.
12. Η κοινωνική πλευρά του πανηγυριού
Εδώ βρίσκεται ένα πολύ σημαντικό στοιχείο.
Το κυπριακό πανηγύρι δεν ήταν μόνο:
«πάω στην εκκλησία».
Ήταν ένας ολόκληρος κοινωνικός θεσμός.
Παλαιότερα συγκεντρώνονταν:
- αγρότες,
- έμποροι,
- πραματευτάδες,
- οικογένειες,
- νέοι,
- ηλικιωμένοι.
Πωλούνταν:
- φρούτα,
- λαχανικά,
- όσπρια,
- σκεύη,
- εργαλεία,
- παραδοσιακά προϊόντα.
Άρα το πανηγύρι ήταν ταυτόχρονα θρησκευτικό, κοινωνικό και εμπορικό γεγονός.
13. Ένα ιδιαίτερο κυπριακό στοιχείο: η Παναγία ως «μητέρα»
Στην Κύπρο η σχέση με την Παναγία έχει ιδιαίτερα έντονο συναισθηματικό χαρακτήρα.
Δεν είναι τυχαίο ότι υπάρχουν πάρα πολλές εκκλησίες και μοναστήρια αφιερωμένα στην Παναγία και πάρα πολλά διαφορετικά Θεοτοκωνύμια, δηλαδή ονομασίες της Παναγίας.
Η Παναγία εμφανίζεται στη λαϊκή συνείδηση ως:
Μάνα – Προστάτιδα – Παρηγορήτρια – Βοήθεια – Ελπίδα.
Αυτό εξηγεί γιατί οι ημέρες πριν από τον Δεκαπενταύγουστο έχουν τόσο έντονο συναισθηματικό χαρακτήρα.
14. Και υπάρχει μια ιδιαίτερη κυπριακή διάσταση: η μνήμη του 1974
Για την Κύπρο υπάρχει όμως κάτι που κάνει τον Δεκαπενταύγουστο διαφορετικό από πολλές άλλες περιοχές του ελληνικού κόσμου.
Οι ημέρες 14–15 Αυγούστου είναι ταυτόχρονα ημέρες θρησκευτικής γιορτής αλλά και βαριάς ιστορικής μνήμης.
Στις 14 Αυγούστου 1974 ξεκίνησε η δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής, με την κατάληψη μεγάλου μέρους της Μεσαορίας, της Αμμοχώστου, της Καρπασίας και της περιοχής Μόρφου.
Γι’ αυτό στην Κύπρο η περίοδος του Δεκαπενταύγουστου έχει μια ιδιαιτερότητα:
γιορτή και πόνος συνυπάρχουν.
Για πολλούς πρόσφυγες, η Παναγία και η γιορτή της συνδέονται με τις χαμένες πατρίδες, τα χωριά, τα σπίτια και τους ανθρώπους που δεν επέστρεψαν.
Και αυτό αποτελεί πλέον μέρος της σύγχρονης κυπριακής συλλογικής μνήμης.
🇨🇾 Συμπέρασμα
Αν έπρεπε να συμπυκνώσω τα ήθη και έθιμα της Κύπρου πριν από τον Δεκαπενταύγουστο σε μία εικόνα, θα έλεγα:
1–14 Αυγούστου
➡️ Νηστεία
➡️ Παρακλήσεις
➡️ Εκκλησία
➡️ Τάματα
➡️ Κεριά
➡️ Άρτοι
➡️ Προετοιμασία του σπιτιού
➡️ Προετοιμασία του γιορτινού τραπεζιού
➡️ Επιστροφή στα χωριά
➡️ Πανηγύρια
➡️ Συγγενικές συναντήσεις
➡️ Παραδοσιακά φαγητά
➡️ Μουσική και χορός
➡️ Και πάνω απ’ όλα, η Παναγία ως σύμβολο προστασίας και ελπίδας.
Και ίσως το σημαντικότερο: στην παλιά Κύπρο ο Δεκαπενταύγουστος δεν ήταν μία ημερομηνία στο ημερολόγιο. Ήταν μια ολόκληρη περίοδος που ένωνε την εκκλησία, το σπίτι, την οικογένεια, το χωριό και την παράδοση.
Οι Εκδόσεις ΓΕΡΜΑΝΟΣ ανακοινώνουν με τιμή την κυκλοφορία του νέου βιβλίου του καταξιωμένου Κύπριου εκδότη, δημοσιογράφου και στοχαστή, Κώστα Ν. Χατζηκωστή, με τίτλο «Ξυπνάτε Έλληνες – 88 ηχηρές καμπάνες αφύπνισης».
Πρόκειται για μια τολμηρή προσέγγιση και εμβριθή ανάλυση του κυπριακού ζητήματος και της ευρύτερης γεωπολιτικής πραγματικότητας της Ανατολικής Μεσογείου και το μέλλον του Ελληνισμού.
Το βιβλίο περιλαμβάνει ΠΡΟΦΗΤΙΚΑ άρθρα, αναλύσεις και στρατηγικές τοποθετήσεις που ο συγγραφέας κατέγραψε μέσα από μια πολύχρονη πορεία ως αυτόπτης μάρτυρας κομβικών γεγονότων μέχρι σήμερα. Μέσα από τα κείμενά του προειδοποίησε και προειδοποιεί για τις τραγικές εξελίξεις στο Κυπριακό, που οδήγησαν στην τουρκική εισβολή του 1974, οι οποίες, δυστυχώς, δεν εισακούστηκαν και δεν αξιοποιήθηκαν από τους ηγέτες της Κύπρου και της Ελλάδας, με αποτέλεσμα σήμερα η Κύπρος να απειλείται με ολοκληρωτική κατάληψη από την Τουρκία, ενώ σε άμεσο κίνδυνο βρίσκονται τα ελληνικά νησιά, το μοίρασμα του Αιγαίου, ενώ απρόβλεπτες διαφαίνονται οι εξελίξεις στη Θράκη.
Πρόκειται για κραυγές αγωνίας του συγγραφέα για το μέλλον του Κυπριακού Ελληνισμού. Μέσα από 88 ηχηρά κείμενα-καμπάνες ο συγγραφέας ελπίζει ότι, έστω και τώρα, την υστάτη στιγμή, οι ηγέτες θα αφυπνιστούν και οι Έλληνες θα ξυπνήσουν για να σώσουν την πατρίδα τους. Όπως γράφει στον πρόλογό του ο συγγραφέας: «Τις τελευταίες δεκαετίες, με διάφορες μη πειστικές αμυντικές φραστικές ψευδοστρατηγικές, έγιναν προσπάθειες αποτελεσματικής αναχαίτισης της επεκτατικής τουρκικής πολιτικής. Η αποτυχία υπήρξε παταγώδης. Και το κόστος της ελληνικής πλευράς βαρύ. Η αξιοπιστία της Ελλάδας τραυματίστηκε μοιραία… Το Κύρος του ελληνικού Κράτους καταρρακώθηκε και η αξιοπιστία όλων των Ελλήνων μάτωσε. Όχι μια φορά. Πολλές φορές. Με πολλές μαχαιριές. και πολλές αποκοπές εθνικών εδαφών και δικαίων…».
Το βιβλίο προλογίζει ο καθηγητής Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και Πρόεδρος του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων, Αθανάσιος Πλατιάς. Στον πρόλογό του τονίζει ότι το βιβλίο του Κώστα Χατζηκωστή αναδεικνύει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο Ελληνισμός και προτείνει συγκεκριμένες στρατηγικές επιβίωσης και ενίσχυσης της εθνικής ασφάλειας.
Ξεφυλλίστε το βιβλίο
Ο Κώστας Ν. Χατζηκωστής, μέσα από το έργο του, τονίζει τη σημασία της στρατηγικής σύζευξης Ελλάδας-Κύπρου και αποδομεί την πολιτική του κατευνασμού, που ενθαρρύνει την τουρκική επιθετικότητα. Χωρίς αυταπάτες για τον ρόλο των διεθνών οργανισμών, καλεί σε αφύπνιση και ενδυνάμωση του Ελληνισμού. Και καταλήγει ο κ. Πλατιάς. «…Τα κείμενα που περιλαμβάνονται στο βιβλίο είναι γραμμένα δεξιοτεχνικά και διατηρούν την επικαιρότητά τους. Αυτή η συλλογή κειμένων είναι γραμμένη με τόσο εύληπτο τρόπο, που την κάνει προσβάσιμη και στο μη ειδικό κοινό. Ταυτόχρονα, το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί και από τις πολιτικές ηγεσίες στην Αθήνα και τη Λευκωσία. Άλλωστε, πολλά από τα κείμενα του παρόντος βιβλίου απευθύνονται σε αυτούς».
Τριάντα αρχαιότητες επιστρέφουν στην Ελλάδα μετά την κατάσχεσή τους από την Εισαγγελία του Μανχάταν. Όπως ενημερώνει ανακοίνωση του ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού, οι αρχαιότητες παραδόθηκαν στις ελληνικές Αρχές την Παρασκευή 15 Δεκεμβρίου από τον επικεφαλής της Antiquities Trafficking Unit Matthew Bogdanos, Αντιεισαγγελέα στην Εισαγγελία του Μανχάταν, σε ειδική τελετή που πραγματοποιήθηκε στα γραφεία της Εισαγγελίας, παρουσία του Γενικού Γραμματέα Πολιτισμού Γεωργίου Διδασκάλου, του Γενικού Προξένου της Ελλάδας στη Νέα Υόρκη Κωνσταντίνου Κωνσταντίνου και στελεχών της Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών.
Οι αρχαιότητες που επαναπατρίζονται καλύπτουν ένα ευρύ χρονολογικό φάσμα από τους προϊστορικούς έως τους βυζαντινούς χρόνους και αποτελούν αντιπροσωπευτικά δείγματα της γλυπτικής, της μεταλλοτεχνίας και της κεραμικής. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν, ένα ακέραιο μαρμάρινο κυκλαδικό ειδώλιο τύπου «Σπεδού» και τρία αποσπασματικά σωζόμενα, δύο κεφαλές και ένας κορμός τύπου «Σπεδού» (2700-2300 π.Χ.), ένα πήλινο κύπελλο καμαραϊκού ρυθμού και ένα χάλκινο ειδώλιο ταύρου μινωϊκών χρόνων (1900-1500 π.Χ.), ένας πιθαμφορέας και ένα θήλαστρο μυκηναϊκών χρόνων (1300-1150 π.Χ.), ένας αρύβαλλος με μορφή ανδρικής κρανοφόρου κεφαλής από φαγεντιανή, δύο αρύβαλλοι, ο ένας με μορφή καθιστής γυναικείας μορφής και ο άλλος με μορφή λαγού αρχαϊκών χρόνων (6ου αι. π.Χ), ένας ερυθρόμορφος σκύφος κλασικών χρόνων (5ου αι. π.Χ), ένας κάλυκας της κατηγορίας «Δυτικής Κλιτύος» και ένας κάδος ελληνιστικών χρόνων (4ου- 3ου αι. π.Χ), επτά χάλκινα κράνη (6ου-4ου/3ου αι. π.Χ), μεταξύ των οποίων ένα κορινθιακό, πέντε αττικά και ένα χαλκιδικό, 2 χάλκινοι και 2 σιδερένιοι ανατομικοί θώρακες ελληνιστικών χρόνων, ένα χάλκινο εξάρτημα ιπποσκευής ελληνιστικών/ρωμαϊκών χρόνων, δύο μαρμάρινα αγάλματα Αφροδίτης ρωμαϊκών χρόνων, ένα αργυρό εικονίδιο με παράσταση Θεοτόκου βυζαντινών χρόνων και ένα αργυρό πινάκιο με φυτική, ζωική και γεωμετρική διακόσμηση. Τα αντικείμενα προέρχονται από κατασχέσεις σε αποθήκες του Βρετανού αρχαιοπώλη Robin Symes και στην γκαλερί του Michael Ward στη Νέα Υόρκη.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη είπε ότι «Ο αγώνας ενάντια στην παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών απαιτεί ισχυρές συνεργασίες και πολλή δουλειά. Ο επικεφαλής της Antiquities Trafficking Unit Matthew Bogdanos και οι συνεργάτες του, τα στελέχη του Department of Homeland Security Investigations αλλά και οι αρχαιολόγοι της αρμόδιας Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών του Υπουργείου Πολιτισμού διαθέτουν τα χαρακτηριστικά αυτά και οι συνεχείς επιτυχίες τους το αποδεικνύουν περίτρανα. Ο επαναπατρισμός των 30 αρχαιοτήτων από τη Νέα Υόρκη έρχεται ως συνέχεια της επιστροφής των 55 αρχαίων αντικειμένων το 2022 και των 29 αρχαίων αντικειμένων την άνοιξη του 2023 που ανακτήθηκαν με την συνεργασία των ίδιων πρωταγωνιστών, που αποτελούν πλέον μία δυνατή ομάδα».
Όπως σημειώνει η ίδια ανακοίνωση, το αίσιο αποτέλεσμα επιτεύχθηκε χάριν στις ενέργειες της Εισαγγελίας του Μανχάταν, οι έρευνες της οποίας απέδειξαν την παράνομη διακίνησή τους από την Ελλάδα, της Homeland Security Investigation και της αρμόδιας Διεύθυνσης Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών που παρείχε αρχαιολογική τεκμηρίωση για αρκετά από αυτά. «Πρόκειται για μία δεμένη ομάδα που εργάζεται με αποφασιστικότητα, προσήλωση και μεθοδικότητα, χωρίς ωράρια και ανάλογους περιορισμούς, με αποκλειστικό στόχο την πάταξη της παράνομης διακίνησης», όπως δήλωσε ο Matthew Bogdanos, ο οποίος τόνισε και την εξαιρετική συμβολή των ειδικών πρακτόρων της Homeland Security Investigation.
Τη σημασία της συνεργασίας και τη βαθιά ευγνωμοσύνη της Ελλάδας προς την Εισαγγελία του Μανχάταν και την Homeland Security Investigation εξέφρασε ο ΓΓ Πολιτισμού και δήλωσε τη βούληση του Υπουργείου Πολιτισμού να συνεχιστεί η στενή συνεργασία που έχει αποφέρει εξαιρετικά αποτελέσματα μέχρι σήμερα.
Από τους πιο δημοφιλείς αρχαιολογικούς χώρους της Κύπρου
Μετά τις αλλεπάλληλες εκκλήσεις του Κοινοτικού Συμβουλίου Λέμπας για τον κίνδυνο πλήρους κατάρρευσης των προϊστορικών σπιτιών στον Χαλκολιθικό οικισμό, το Τμήμα Αρχαιοτήτων και το Αρχαιολογικό Κέντρο Ερευνών που εδρεύει στην Λέμπα ολοκλήρωσε πρόσφατα τις εργασίες συντήρησης και αναστήλωσης των προϊστορικών σπιτιών τα οποία από τις άσχημες καιρικές συνθήκες και τη διάβρωση, είχαν καταρρεύσει.
Ο πειραματικός οικισμός της Λέμπας, έτσι και όπως έχει οικοδομηθεί αλλά και όλος ο αρχαιολογικός χώρος, αποτελεί ένα πολύ όμορφο προορισμό για χιλιάδες επισκέπτες.
Δεκάδες σχολεία Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης πραγματοποιούν εκπαιδευτικές εκδρομές στον πρώτο οικισμό της Κύπρου ο οποίος καταστράφηκε το 2400 π.X και ξανακατασκευάστηκε από ομάδα επιστημόνων και φοιτητών από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου της Σκοτίας, υπό τη διεύθυνση του Καθηγητή Edgar Peltetenburg.
Μετά τον εξωραϊσμό και την συντήρηση του χώρου από το Τμήμα Αρχαιοτήτων με σκοπό να είναι επισκέψιμος από το κοινό ο Χαλκολιθικός οικισμός Λέμπας, κατατάσσεται σήμερα στους πιο δημοφιλείς αρχαιολογικούς χώρους της Κύπρου.
Σύμφωνα με τον κοινοτάρχη, Θουκυδίδη Χρυσοστόμου, οι εργασίες στον οικισμό ολοκληρώθηκαν με επιτυχία υπό την εποπτεία αρχαιολόγων και ειδικών, με σκοπό την συντήρηση και αποκατάσταση των προϊστορικών σπιτιών που αποτελούν πόλο έλξης για χιλιάδες περιηγητές.
ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΧΩΡΙΟ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ
Να σημειωθεί ότι αναγνωρίζοντας την αρχαιολογική σημασία της κοινότητας και σε μία προσπάθεια προβολής της Κύπρου ως χώρου ανάπτυξης της σύγχρονης εικαστικής δημιουργίας, το 2008, το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε να καθιερώσει τη Λέμπα ως το Πολιτιστικό Χωριό της Κύπρου, αφού αποτελεί το αρχαιότερο χωριό της Κύπρου.
Παρουσίαση του ιστορικού μυθιστορήματος «Ένας Κύπριος αγνοούμενος στις στράτες της Σμύρνης» της Τέρψας Αγαθοκλέους Παπακώστα διοργανώνουν ο Δήμος Στροβόλου, ο Όμιλος Φίλων Δημοτικής Βιβλιοθήκης Στροβόλου και οι Εκδόσεις Γερμανός, μαζί με εκδήλωση – αφιέρωμα για την Κύπρο.
Την Τετάρτη 6 Σεπτεμβρίου 2023 και ώρα 19:30 στο Πολιτιστικό Κέντρο Στροβόλου (Αρχ. Κυπριανού 34). Το βιβλίο θα παρουσιάσει η δημοσιογράφος Γιώτα Αποστολίδου. Χαιρετισμούς θα απευθύνουν η Δρ. Μαρία Μιχαηλίδου, Πρόεδρος του Ομίλου και ο Δήμαρχος Στροβόλου κ. Ανδρέας Παπαχαραλάμπους, απαγγελία και αναφορά σε ιστορικά γεγονότα από τη δημοσιογράφο Καρολίνα Κυπριανού, ανάγνωση αποσπασμάτων και αντιφώνηση από τη συγγραφέα.
Λίγα λόγια για το βιβλίο : Μια επίσκεψη στο κάστρο του Αγίου Ιλαρίωνα στον Πενταδάκτυλο, από έναν καταδρομέα που πολέμησε εκεί κατά τα γεγονότα της τουρκικής εισβολής του 1974, γίνεται αφορμή για να «προβληθούν» σαν σκηνές κινηματογραφικής ταινίας όσα προηγήθηκαν στην Κύπρο και οι συνέπειες της εισβολής. Κυρίαρχη, θέση στο μυθιστόρημα έχει η ιστορία αγάπης μεταξύ Ελληνοκυπρίων από την Κερύνεια, την οποία θα σημαδέψει ανεξίτηλα η τουρκική εισβολή. Λίγο μετά την τέλεση του γάμου, ο γαμπρός θα συλληφθεί αιχμάλωτος και θα κηρυχθεί αγνοούμενος, αφού δεν ήταν ανάμεσα σ` αυτούς που επέστρεψαν στην Κύπρο από τις τουρκικές φυλακές.
Η Τέρψα Αγαθοκλέους – Παπακώστα γεννήθηκε στην Κύπρο το 1944. Είναι εκπαιδευτικός και ζει και εργάζεται στην Άρτα. Σπούδασε στην Ελλάδα, στην Αγγλία και στον Καναδά. Έλαβε μέρος στον Απελευθερωτικό Αγώνα της ΕΟΚΑ του 1955-59 σε ηλικία μόλις 13 ετών. Στόχος της συχνής αρθρογραφίας της είναι η προβολή του κυπριακού προβλήματος. Το 2016 εξέδωσε το ιστορικό μυθιστόρημα “Αδυσώπητο Μίσος” και το 2021 το δεύτερό της βιβλίο με τίτλο “Ένας Κύπριος Αγνοούμενος Στις Στράτες Της Σμύρνης”.
Υπο το σύνθημα της Παγκόσμιας Ημέρας Μέλισσας, «Συνεργασία σαν τις Μέλισσες για τις Μέλισσες» θα πραγματοποιηθεί στο μελισσοχώρι Ορά, την 21η Μαϊου, φεστιβάλ υπό την αιγίδα του Υπουργού Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος Πέτρου Ξενοφώντος και της Επιτρόπου Περιβάλλοντος Μαρίας Παναγιώτου, αναφέρεται σε δελτίο Τύπου της Ευρωπαϊκής Βουλής της Υπαίθρου.
Πανεπιστήμια, εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα, μελισσοκόμοι, αγρότες, περιβαλλοντικές οργανώσεις, οργανισμοί και εθελοντές ενώνουν τα χέρια, και τις προσπάθειες τους με στόχο την προστασία των μελισσών και των άλλων επικονιαστών, την γεωργική παραγωγή που είναι φιλική προς τους επικονιαστές, και την ευαισθητοποίηση σχετικά με τη σημασία των μελισσών για την επιβίωσή μας, προστίθεται στο δελτίο Τύπου.
Αναφέρεται επίσης ότι το Φεστιβάλ Μέλισσας έχει καθιερωθεί ως μια πολυδιάστατη πλατφόρμα ευαισθητοποίησης και δράσης, με εργαστήρια ανάπτυξης δεξιοτήτων, πλούσιο εκπαιδευτικό και ψυχαγωγικό πρόγραμμα και θα περιέχει παρουσιάσεις από ειδικούς, διαδραστικά εργαστήρια για τη δημιουργία φυσικών καλλυντικών με κερί, κοσμημάτων με μέλισσες, ξενοδοχείων και οάσεων μελισσών και τέχνες και χειροτεχνίες που σχετίζονται με τις μέλισσες, και με μελισσοκομικά φυτά.
Στη διάρκεια του φεστιβάλ και κατά μήκος της κοινότητας θα λειτουργεί μεγάλη αγορά με μέλι και προϊόντων κυψέλης, παραδοσιακά εδέσματα με μέλι, χειροτεχνίες και πλούσιο ψυχαγωγικό πρόγραμμα με τραγούδια και χορούς.
Το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων και η Κυπριακή Εθνική Επιτροπή του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM) ανακοινώνουν ότι, στο πλαίσιο των εορτασμών για τη Διεθνή Ημέρα Μουσείων 2023 (18 Μαΐου), που φέτος έχει ως θέμα: “Μουσεία, Αειφορία και Ποιότητα Ζωής” αλλά και για την Ευρωπαϊκή Νύκτα Μουσείων (13 Μαΐου 2023), προγραμματίζεται αριθμός εκδηλώσεων σε 26 μουσεία, οι περισσότερες με ελεύθερη είσοδο.
Στόχος της Διεθνούς Ημέρας Μουσείων είναι η ευαισθητοποίηση του κοινού σε θέματα που αφορούν στους πολλαπλούς ρόλους των Μουσείων και τον ρόλο που διαδραματίζουν στην κοινωνία. Τα μουσεία είναι φορείς πολιτιστικών ανταλλαγών και επαφών, εμπλουτίζουν τον πολιτισμό και ενισχύουν την καλλιέργεια επικοινωνίας, κατανόησης, συνεργασίας και ειρήνης μεταξύ των λαών. Το φετινό θέμα «Μουσεία, Αειφορία και Ποιότητα Ζωής» αναδεικνύει, μεταξύ άλλων, τον ζωτικό ρόλο που έχουν τα μουσεία στην προβολή της αειφόρου ανάπτυξης. Καθώς η ανθρωπότητα βιώνει σημαντικές παγκόσμιες προκλήσεις όπως η κλιματική αλλαγή, η απώλεια της βιοποικιλότητας και η κοινωνική ανισότητα, τα μουσεία μπορούν να συμβάλουν στην πληροφόρηση του κοινού για αυτά τα θέματα και να προωθήσουν ενέργειες για αλλαγή. Οι τρόποι που τα μουσεία μπορούν να βοηθήσουν στην επίτευξη των στόχων της αειφόρου ανάπτυξης είναι πολύπλευροι: με την υποστήριξη δράσεων για αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και με την υιοθέτηση της καθολικής συμπερίληψης, με την αντιμετώπιση της κοινωνικής απομόνωσης και τη βελτίωση της ψυχικής υγείας. Μουσεία από όλο τον κόσμο συμμετέχουν στη Διεθνή Ημέρα Μουσείων διοργανώνοντας εκδηλώσεις, εκθέσεις και δράσεις που πραγματεύονται το θέμα της αειφορίας και της ποιότητας ζωής. Οι δραστηριότητες αυτές αναδεικνύουν τους τρόπους με τους οποίους τα μουσεία συμβάλλουν στη μείωση του περιβαλλοντικού τους αντίκτυπου, προωθούν πολιτικές αειφόρου ανάπτυξης και εκπαιδεύουν το κοινό για τη σημασία της αειφορίας.
Οι εκδηλώσεις για τη Διεθνή Ημέρα Μουσείων διοργανώνονται ετησίως γύρω από την 18η Μαΐου και διαρκούν από μια μέρα μέχρι και ένα μήνα. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η συμμετοχή των μουσείων αυξάνεται κάθε χρόνο. Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων (ICOM) είναι ένας διεθνής μη κυβερνητικός οργανισμός που αποτελείται από περισσότερους από 45.493 επαγγελματίες που σχετίζονται με μουσεία σε 123 χώρες και περιοχές.
Το κοινό μπορεί να επισκεφθεί την ιστοσελίδα του Τμήματος Αρχαιοτήτων www.mcw.gov.cy/da και τις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης Facebook and Instagram για όλες τις εκδηλώσεις που προγραμματίζονται, και τις ιστοσελίδες των υπόλοιπων μουσείων που συμμετέχουν στους εορτασμούς. Οι εκδηλώσεις θα προβάλλονται και στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης των μουσείων.
Για το πρόγραμμα εκδηλώσεων πατήστε εδώ.
Πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη στο Υφυπουργείο Πολιτισμού συνάντηση μεταξύ του Υφυπουργού Πολιτισμού Γιάννη Τουμαζή και της Δέσποινας Κατσελλή, θυγατέρας της δημιουργού και πολιτικού Ρήνας Κατσελλή, η οποία δώρισε, εκ μέρους της οικογένειας, πέντε εικαστικά έργα της Ρήνας Κατσελλή στο Υφυπουργείο.
Η κ. Κατσελλή ανέφερε ότι ήταν επιθυμία της μητέρας της όπως τα συγκεκριμένα έργα παραμείνουν στην Κύπρο και στην Κρατική Πινακοθήκη, αφού αποτελούν μέρος της ιστορίας του νησιού.
Τα έργα, τα οποία δημιουργήθηκαν την περίοδο μεταξύ των ετών 1975 και 1979 με την τεχνική της αυγοτέμπερας και αφορούν σε θεματικές της τουρκικής εισβολής, είναι η «Ξεριζωμένη Πάναγρα», 1979, «Τα κακά που ήρθαν από τη θάλασσα – Κύπρος 20 Ιούλη 1974», 1976, «Το κλάμα των αρχαίων δέντρων – Κύπρος 1974», 1975, «Δεόμενος Άγγελος», 1975 και «Τα σπίτια που είχα μου τα πήραν – Παναγία Γλυκιώτισσα Κερύνειας», 1975.
Ο Υφυπουργός Πολιτισμού μετέφερε την ευγνωμοσύνη της πολιτείας για τη δωρεά αυτή και ανακοίνωσε τη διοργάνωση ειδικής τελετής προς τιμή της Ρήνας Κατσελλή, με αφορμή τα δύο χρόνια από τον θάνατό της.
Τα έργα, που θα ενταχθούν στην κρατική συλλογή έργων τέχνης, θα εκτεθούν προσωρινά στο Υφυπουργείο Πολιτισμού.
“Έφυγε” από τη ζωή Κυριακού Πελαγία. Η γυναίκα που συνέδεσε τη φωνή της με την κυπριακή κουλτούρα και παράδοση. Απεβίωσε γύρω στις 6:30 το πρωί.
Την είδηση έκανε γνωστή μέσα από ανάρτησή της στο Facebook η εγγονή της Σόλια.
Ποια ήταν η Κυριακού Πελαγία
H Κυριακού Πελαγία γεννήθηκε στο Παραλίμνι της Κύπρου το 1936 και πατέρας της ήταν
ο Δαμιανός Κουζαλής (1903-1973), ένας εξαίρετος παραδοσιακός τραγουδιστής, που
διακρινόταν τόσο στα ερωτικά όσο και στο “τσιάτισμα”. Το ταλέντο της Κυριακούς
φαινόταν από τα παιδικά της χρόνια και όπως η ίδια ανέφερε, από τη στιγμή που άρχισε
να αντιλαμβάνεται τον κόσμο και την ζωή τραγουδούσε. Πρώτος δάσκαλός της ήταν ο
πατέρας της και μετά οι άλλοι τραγουδιστές της εποχής. Έμαθε τις διάφορες Κυπριακές
“φωνές” και στα 15 της χρόνια άρχισε να τραγουδά στους συγγενικούς και φιλικούς της
γάμους, στις διάφορες οικογενειακές συγκεντρώσεις, στα τοπικά πανηγύρια και στις
θρησκευτικές γιορτές. Παντρεύτηκε το 1957 τον Γεώργιο Πελαγία, όπου απέκτησε δύο
γιούς και μια κόρη, αναλαμβάνοντας ενεργά το ρόλο της φροντίδας και της ανατροφής
της οικογένειας της.
Η ζωή της, ως προς τη σχέση της με το παραδοσιακό τραγούδι και την εθνική της φήμη,
άλλαξε δραματικά τη δεκαετία του 1990 με την εισαγωγή των ιδιωτικών ραδιοφωνικών
σταθμών στη ζωή της Κύπρου. Μέσα, από τις εν λόγω συχνότητες, συμμετείχε σε
ραδιοφωνικές εκπομπές, αναφέροντας τραγουδιστά τσιαττίσματα και δίστιχα. Έτσι,
γίνεται ευρέως γνωστή στο Κυπριακό ραδιοφωνικό κοινό, ξεκινώντας στην ηλικία
των 60 χρόνων τη μουσική της σταδιοδρομία στο κυπριακό παραδοσιακό
τραγούδι. Συγκεκριμένα, το 1995 έχοντας γίνει αγαπητή στο κυπριακό κοινό, δέχεται
πρόταση από το κυπριακό παραδοσιακό συγκρότημα «Μεσόγειος» και το Μιχάλη
Χατζιημιχαήλ, να ενταχθεί στο συγκρότημα του και συνεργαστούν σε δημόσιες και
τηλεοπτικές εμφανίσεις, καθώς επίσης και να δημιουργήσουν την πρώτη από κοινού τους
δισκογραφία. Έτσι, καρπός της συνεργασίας του γίνονται όχι μια αλλά τέσσερις
δισκογραφίες: «Τα Παραλιμνίτικα 1 και 2», «Το ολόασπρο πεζούνι» και το «Γεια σου
μαστόρισσα», τα οποία γνώρισαν εξαιρετική επιτυχία. Η Κυριακού Πελαγία αποτελεί μια
γνήσια παραδοσιακή ερμηνεύτρια, αναφέροντας για αυτήν ο Γιώργος Νταλάρας, ότι
πρόκειται για τη φωνή της κυπριακής γης. Το ηχόχρωμα της φωνής της, έχει πολλά
βυζαντινά και μικρασιατικά μουσικά στοιχεία και πρόκειται για μια εξαιρετική
καλλιτέχνη, τόσο στο τραγούδι όσο και στο “τσιάτισμα”, τα ερωτικά δίστιχα και
την ποίηση. Η Κυριακού Πελαγία, χαρακτηρίζεται από τους συναδέλφους της, ως
«μαστόρισσα» στο κυπριακό παραδοσιακό τραγούδι, έχοντας δώσει με την ερμηνεία της
άλλη διάσταση στο κυπριακό τραγούδι. Από τη μία η αυθεντικότητα και η γνησιότητα
της και από την άλλη τα ακούσματα και οι εμπειρίες που κουβαλά, σε συνάρτηση με το
αστείρευτο ταλέντο της, την καθιέρωσαν στη συνείδηση του Κυπριακού λαού ως μία
ξεχωριστή και μοναδική παραδοσιακή ερμηνεύτρια. Θεματοφύλακας των ηθών και των
εθίμων, σημείωσε ένα σημαντικό κεφάλαιο στο βιβλίο της παραδοσιακής μουσικής,
κατορθώνοντας να φέρει την κυπριακή κοινότητα στην αυλή του παραδοσιακού
τραγουδιού.
Το Υφυπουργείο Πολιτισμού εκφράζει τη βαθύτατη θλίψη του για τον θάνατο μιας από τις σημαντικότερες ποιήτριες της Κύπρου, της Πίτσας Γαλάζη.
Η Πίτσα Γαλάζη γεννήθηκε στη Λεμεσό το 1940. Μετά την αποφοίτησή της από το Αθηναΐδειο Γυμνάσιο της Λεμεσού, το 1959, πήγε στην Αθήνα όπου σπούδασε Πολιτικές και Κοινωνικές επιστήμες στην Πάντειο Σχολή, ενώ στην ίδια σχολή παρακολούθησε και μαθήματα Δικαίου και Δημοσίων σχέσεων. Μεταξύ 1966 και 1969 εργάστηκε στο Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου όπου είχε την ευθύνη διαφόρων προγραμμάτων πολιτιστικού περιεχομένου.
Αργότερα εργάστηκε ως δημοσιογράφος. Από το 1970 εγκαταστάθηκε μόνιμα στη γενέτειρά της. Μεταξύ των ετών 1971 και 1973 διετέλεσε μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής Γραμμάτων της Μορφωτικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Παιδείας. Ήταν μέλος της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών Κύπρου, καθώς και αντιστοίχων οργανώσεων της Ελλάδας.
Στα κυπριακά γράμματα εμφανίστηκε ενώ ήταν ακόμη μαθήτρια γυμνασίου. Φοιτήτρια στην Αθήνα, εξέδωσε εκεί την πρώτη της ποιητική συλλογή με τίτλο Στιγμές Εφηβείας (Αθήνα, 1963), εμπνευσμένη από τον Απελευθερωτικό Αγώνα της ΕΟΚΑ 1955 – 59. Ακολούθησαν και άλλες ποιητικές συλλογές: Στα περιθώρια των καιρών (Αθήνα, 1968), Άσπρη Πολιτεία (Αθήνα, 1969), Δέντρα και Θάλασσα (Αθήνα, 1969), Ψηφιδωτό (Αθήνα, 1973), Η Αδελφή του Αλέξανδρου (Αθήνα, 1973), Υπνοπαιδεία (Αθήνα, 1978), Σηματωροί (Αθήνα, 1984), Τα πουλιά του Ευστόλιου και ο Έγκλειστος (Αθήνα, 1997), Τα έψιλον της Ελένης (Αθήνα, 1998), Οδός Αιμιλίου Χουρμουζίου (Αθήνα, 2005), Η φωνή (2017). Έχει γράψει, επίσης, δοκίμια και μελέτες.
Τα έργα της Δέντρα και Θάλασσα (1969), Σηματωροί (1984) και Η φωνή (2017) τιμήθηκαν με Κρατικό Βραβείο Ποίησης.
Το 1999 τιμήθηκε με το Βραβείο Λάμπρου Πόρφυρα της Ακαδημίας Αθηνών.
Συνεργασίες της Πίτσας Γαλάζη βρίσκονται δημοσιευμένες στα κυριότερα κυπριακά και ελλαδικά λογοτεχνικά περιοδικά. Ποίησή της μεταφράστηκε σε ξένες γλώσσες και περιλήφθηκε σε αρκετές Ανθολογίες.
Η απώλεια της Πίτσας Γαλάζη αφήνει δυσαναπλήρωτο κενό στη λογοτεχνία και τη διανόηση της Κύπρου.